Verimlilik ve güvenlik söz konusu olduğunda, parça parça kayıt (overdub) yaklaşımının eline su dökmek zordur. Şarkıyı her enstrümanı tek tek kaydederek inşa ettiğinizde, tüm projeyi berbat etmeden hataları kolayca düzeltebilir ve enstrüman tonlarına cerrahi müdahaleler yapabilirsiniz.
Peki ya bir grup provasını kaydetmek ya da stüdyoda o gerçek “canlı sahne” enerjisini yakalamak istediğinizde ne olacak? Evet, bu süreç biraz daha fazla hazırlık ve planlama gerektirir; yol boyunca ters gidebilecek tonla şey vardır. Ancak doğru yapıldığında, hücum kayıt (live tracking) inanılmaz derecede tatmin edici ve organik bir deneyime dönüşebilir.
İşte tüm grubu tek tek değil, tek bir vücut halinde kaydederken kullanabileceğiniz; mikrofon yerleşiminden sızıntıyı (leakage, bleed) önleme yollarına kadar en kritik stratejiler:
Prova Yapıyormuş Gibi Davranın
Hücum kayıtta başarının anahtarı konfordur. Bu yüzden seansa stüdyo kaydı gibi değil, sıradan bir grup provasıymış gibi yaklaşarak başlayın. Enstrümanları provadaki düzeninizle kurun; vokalistler için bir sahne monitörü (wedge monitor) veya küçük bir PA sistemi kurmayı ihmal etmeyin. Alan açısından teorik olarak oda ne kadar büyükse o kadar iyidir; çünkü büyük odalarda enstrümanlar arasında fiziksel ayrımı sağlamak daha kolay olur. Ancak doğru mikrofon seçimi ve yerleşimle, küçük odalarda bile harika tınlayan canlı kayıtlar almak mümkündür.
Dinamik Mikrofonlar En Yakın Dostunuzdur
Shure SM57 veya SM58 gibi mikrofonların canlı sahnelerde bu kadar yaygın olmasının bir sebebi var: Dinamik mikrofonlar büyük ölçüde sadece önlerinde ne varsa onu yakalar ve sahnenin diğer taraflarından gelen sesleri reddederler (off-axis rejection).
Stüdyoda canlı kayıt yaparken tam olarak ihtiyacınız olan şey budur. Örneğin, bir gitar amfi kabininin önüne doğrudan bir SM57 veya Sennheiser e602 yerleştirdiğinizde, o kanalda gitardan başka neredeyse hiçbir şey duymazsınız. Kısacası, canlı kayda giriyorsan mikrofon ne kadar yönsel (directional / cardioid) ise işiniz o kadar kolaylaşır.
İpucu: Kayıt sırasında müzisyenlerin birbirleriyle göz teması kurabilmesi için grubu bir yarım daire şeklinde konumlandırmak performansı ciddi şekilde artırır.
Condenser Mikrofonlara Dikkat Edin
Bu durum, yüksek kazançlı (high-gain) condenser mikrofonlardan tamamen kaçınmanız gerektiği anlamına gelmez. Ancak canlı odada condenser kullanırken, mikrofonu mutlaka cardioid moduna ayarlayarak olabildiğince yönsel hale getirin. Aynı zamanda mikrofonu, tam olarak almak istediğiniz kaynağa (örneğin bir davul overhead’i olarak kullanıyorsanız doğrudan davul setine) doğrultun. Odanın sızıntı seslerini (room leakage) azaltmak ve ani yüksek seslerde distorsiyonu önlemek için mikrofonun üzerindeki pad (ses azaltma) düğmesini aktif hale getirmek de iyi bir yöntemdir.
Sızıntıyı Kontrol Altına Alın (Controlling Leakage)
Grup arkadaşlarınızla yan yana çalarken bir miktar ses sızıntısı (bleed) kaçınılmazdır. Ancak akıllıca bir yerleşimle bu sızıntıyı kabul edilebilir seviyelere çekebilirsiniz:
- Gitar amfilerini davul kitinden olabildiğince uzağa yerleştirin.
- Eğer küçük bir odadaysanız, enstrümanların birbirinin mikrofonuna girmesini önlemek için amfileri davullara düz değil, belirli bir açıyla (angled) yerleştirin.
- Bas gitar amfisi (ve genel olarak düşük frekanslı sesler) odayı çok fazla domine edebileceğinden, bas gitar sinyalini bir DI Box (Direct Injection) vasıtasıyla doğrudan ses kartına/kaydediciye göndermek en mantıklı çözümdür. Aynı yöntemi klavye ve synthesizer’lar için de uygulayabilirsiniz.
(Eğer kulaklık kullanmıyorsanız, bas ve klavye çalanların kayıt sırasında kendilerini duyabilmeleri için stüdyodaki monitörlerden onlara yeterli volümü vermeyi unutmayın).
Enstrümanlar Arasında Ayırıcılar Kullanın
Sızıntıyı engellemenin bir diğer yolu da enstrümanların veya amfilerin etrafına fiziksel ayırıcılar yerleştirmektir. Profesyonel stüdyolar, kaynaktaki fazla ses dalgalarını emmek için gobo adı verilen, içi ses yalıtım malzemesi dolu büyük paneller kullanır.
Bu gobo mantığını ev stüdyonuzda veya prova alanınızda da kolayca taklit edebilirsiniz: İki adet boom mikrofon standının üzerine kalın battaniyeler veya yorganlar asarak davulların, amfilerin ve hatta vokalistin etrafına yerleştirebilirsiniz. Hatta sıkışık durumlarda odadaki birkaç döşemeli/kumaş koltuk bile iş görür. Yine de aşırıya kaçmanıza gerek yok; çünkü enstrüman seslerinin odada hafifçe birbirine karışması, kayda o organik “canlı alan” (sense of space) hissini veren şeydir.
Canlı Vokal İçin İpuçları
Kabul etmek gerekir ki, canlı grup kaydında temiz bir vokal sesi yakalamak işin en zor kısmıdır. Bu yüzden birçok grup, canlı çalım sırasında sadece rehberlik etmesi için bir taslak vokal kaydeder ve asıl vokal performansını daha sonra overdub yöntemiyle tertemiz bir şekilde üzerine okur.
Yine de tek seferde bitirmek istiyorsanız, vokalisti amfilerin ve davulların tam karşısındaki en uzak köşeye yerleştirin. Condenser yerine kesinlikle dinamik bir mikrofon kullanın ve sızıntıyı minimuma indirmek için vokalistin etrafını yukarıda bahsettiğimiz battaniye veya panellerle izole edin. Bazı ses mühendisleri, vokal sinyalini tıpkı provadaki gibi bir PA sistemine vermeyi sever; bu hem şarkıcının kendini rahat duymasını sağlar hem de kayda harika bir canlı sahne havası katar. Eğer %100 yalıtım istiyorsanız ve imkanınız varsa, vokalisti doğrudan kontrol odasına veya yan odadaki ayrı bir alana alabilirsiniz.